در دوران معاصر، قدرتهاي جهاني دریافته اند که هيچ تحول سياسي بدون جریان سازي هوشمندانه و استفاده از ابزار نرم،به نتيجه مطلوب صاحبان سياست نمي رسد. در این ميان، استكبار جهاني و صهيونيسم بين الملل، پيش از هرگونه اقدام سياسي، نظامي و اقتصادي، با به کارگيري ابزارهاي نرم خود، مي کوشند تا افكار عمومي جهاني را براي این حرکت آماده کنند و بسياري از آنها به دليل قدرت تأثيرگذاري که دارند و همچنين شگردها و شيوه هایي که به کار مي برند، مي توانند درصد قابل توجهي از اذهان عمومي را با خود همراه کنند واقعيت این است،هرگاه غرب و هم پيمانانش در برابر جمهوري اسلامي صف آرایي جدي مي کنند، چه در عرصه نظامي، چه فرهنگي و چه اقتصادي، از تمام ظرفيتهایشان، بویژه ابزارها و شگردهاي نرم بيشترین استفاده را مي برند تا در مواجهه با ملت ایران به موفقيت دست یابند.

نقش اقتصاد در امنيت ملي، به دليل تأثيرات گسترده آن بر بسياري از ارزشهاي ملي، حياتي است. امنيت اقتصادي از جمله نگراني مهم دولتها در عصر حاضر است. ناامني اقتصادي به عنوان یک تهدید، موجب نداشتن تصور روشن از وضعيت اقتصادي موجود و اوضاع اقتصادي در آینده و باعث ایجاد احساس ناامني درجامعه می شود و به سرعت،بخش زیادي از جامعه را تحت تاثير قرار مي دهد.

پر واضح است که دشمن در این جبهه هم از نقش و تأثير عمليات رواني غافل نشده و تلاش خواهد کرد تا در راه رسيدن به اهداف خود، خلأهاي موجود را با ابزارهاي مختلف جنگ نرم پشتيباني کند. بي تردید دشمنان بيكار نخواهند نشست و با تمام ابزار نرمي که در اختيار دارند، تلاش خواهند کرد تا محدودیتهاي ما در این عرصه را نمایان ترکرده و به افكار عمومي در ایران القا کنند که فعاليتهایشان تأثيرگذار بوده و در پرتو این اقدامات، باور «ما مي توانيم» ملت ایران را دچار خدشه کنند.در این شرایط، تهدیدات بر مردم و افكار عمومي متمرکز مي شود و شهروندان را به آینده اقتصادي بدبين مي کنند و شرایط را به صورت بحراني و غيرقابل واپایش نمایش مي دهند. در چنين صحنه اي، دشمن مي کوشد با اقناع افكار عمومي، به ایجاد بحرانهاي مختلف در سطح جامعه بپردازد؛ بنابراین شایسته است ظرفيتها و محدودیتهاي مدیریت در این صحنه از جنگ نرم مورد واکاوي، آسيب شناسي و بررسي براي مقابله با آن، قرار گيرد. در این راستا توجه به ظرفيتها و محدودیتهاي مدیریت بحران در صحنه جنگ نرم اقتصادي می تواند نقشه راه را ترسیم نماید

اقتصاد اسلامی راه سومی را در مقابل اقتصاد سرمایه داری و کمونیستی به نمایش می گذارد اقتصادی کـه ریشه در جهان بینی توحیدی دارد و مقوله های مـادی، معیـشت و معنویـت را در یـک تفـسیر و یـک الگوی خاص دنبال می کند. آنچه که از روایات و آیات ما استنتاج می شود این است که اقتـصاد در مفهـوم اندیـشه اسـلامی یک مفهوم و یک مقوله توازنی ، هم در مقوله مادی و هم در مقوله معیشت است.

در تفکر اسـلامی هر تلاشی برای ایجاد توازن در معیشت امری اقتصادی محـسوب مـی شـود. ایـن تـوازن، قلمروهـای مختلفی دارد. ما در دنیایی زندگی می کنیم که مبادله در آن وجود دارد و در این مبادله هزینه، منـافع و درآمد وجود دارد. از این رو در تفکر اسلامی اقتصاد برابر اسـت بـا تـوازن در زنـدگی و معیـشت . اقتصاد از این حیث، نوعی بی نیازی است؛ یعنی می بایست به کمک توازن ها نیازها را رفع کنیم.

اقتصاد مقاومتی دیواره محکمی است برای اقتصاد اسلامی تا آنرا در میدان رقابتی، تعاملی وتخاصمی جهان امروز محافظت نماید. نخستین مفهوم قابل استنباط از اقتصاد مقاومتی این است که ما درجهانی زندگی کنیم کـه دشـمن درعرصه های مختلف حضوردارد؛ یکی ازاین عرصه ها، فعالیت اقتصادی اسـت. ازاین رو وقتی می گوییم اقتصاد مقاومتی یعنی اینکه ما مـی خـواهیم از حیثیـت وهویـت خودمان در مقابل دشمن یا رقیب دفاع کنیم و باید هر الزامی را که این مقاومت ودفاع نیـاز دارد، وارد برنامه ریزی و استراتژی های اقتصادی خود کنیم.

با این تعریف اقتصاد مقاومتی به نظام اقتـصادی ملـت، یا گروه اجتماعی مقاومی اشاره دارد که در راستای احقاق حقوق خود یا پیگیری اهداف سیاسی که از نظرآنها برحق است، مبارزه می کنند. هرچقدر اقتصاد ملت یا گروه اجتماعی مقاوم، به آنها در راسـتای تحقق اهداف مقاومت بیشتر یاری برساند مقاومتی تر است.

قاعدتاً در چنین فضایی هم دشمن بیرونـی وجـود دارد و هـم دشـمن داخلـی و از طـرف دیگـر امکانات بیرونی و داخلی نیز فراهم است . این را اقتصاد مقاومتی می گوییم، یعنی اقتـصادی کـه ایـن نـوع مؤلفه ها را به خوبی می فهمد و جامعه را براساس آن مدیریت می کند. اقتصاد مقاومتی با اقتـصاد اسـلامی بیگانه نیست، بلکه می توان گفت یک نوع مکمل اقتضایی آن است که بـه ضـرورت زمـان فعلـی مـا بازمی گردد و در شرایط فعلی تحریم ضرورت آن دو چندان است.

اقتصاد مقاومتی عبارت از اقتصادی است که در پی (مقاوم سازی) ، (آسیب زدایی) ، ( خلل گیری )، (ترمیم) ساختارها و نهاد های فرسوده و ناکارآمد موجود اقتصادی است. اقتصاد مقاومتی را نمی توان صرفاً مقاومت اقتصادی دانست، بلکه ایجاد امنیت و ثبات در اقتصاد و عدم تزلزل در برابر شوک های خارجی اقتصادی یا همان استقلال اقتصادی از شاخصه های بارز اقتصاد مقاومتی است ضعف اقتصاد ایران در وابستگی به اقتصاد تک محصولی نفت راه حل تحریم نفتی را پیش پای غرب قرار می دهد. نفت که می توانست ابزار فشار ما بر غرب باشد امروز ابزار فشار غرب بر اقتصاد ایران شده است و اینجاست که جای خالی اقتصاد مقاومتی احساس می شود.

اقتصاد مقاومتی به دنبال پیش بینی مشکلات این چنینی و ارائه ی راه حل لازم می باشد. اقتصاد مقاومتی لازم است در زیربخش های اقتصادی وارد شود، به خصوص در بخش کالاهای استراتژیک وارداتی و صادراتی. . از جمله بخش هایی که اقتصاد مقاومتی می تواند در آن ها وارد شود اقتصاد کشاورزی است. اقتصاد مقاومتی در حوزه ی کشاورزی به معنای تلاش برای حداکثر استفاده از امکانات موجود برای تولید محصولات استراتژیک و اساسی جهت کاهش وابستگی به کشورهای خارجی، افزایش بهره وری تا حد امکان، تولید کالاهایی که وابستگی به خارج را هر چه کمتر می کنند و تأمین نهاده های لازم به شکل کامل و در زمانی مناسب است؛ همچنین به موازات این ها باید در بخش کشاورزی سرمایه گذاری کرد.

در راستای تعریف اقتصاد مقاومتی، با توجه به شرایط تحریم و فـشار موجـود، اگـر بتوان بهـره وری نیروی کار را افزایش داد یا اینکه نهادهـای تولیـدی بـا جهـاد و از خـود گذشـتگی تـوان تولیـدی را افزایش دهند، زمینه رشد و شکوفایی را فراهم کرده اند و این خود جنبه ای از اقتصاد مقاومتی است.

موتور محرکه اقتصاد مقاومتی جهش تولید است.افزایش تولیدات کشاورزی،صنعتی،فناوری اطلاعات و… می تواند ما را از واردات بی رویه بی نیاز و قدرت مقابله اقتصاد مقاومتی را افزایش دهد. در تحقق جهش تولید، اصل قراردادن و دخالت دادن آمایش منطقه ای در سیاستگذاری های اقتصادی و تولید است، در واقع توجیه پذیر بودن یک فعالیت اقتصادی، تولیدی یا فرهنگی و … بایستی براساس آمایش سرزمین آن منطقه ارزیابی گردد چراکه این آمایش سرزمین است که به ما می گوید یک منطقه در حال حاضر چه موقعیتی دارد، یعنی یک تحلیل از نقاط قوت، ضعف، فرصت و تهدیدها از آن منطقه را به ما می دهد، سپس به ما می گوید که این منطقه به کجا می خواهد برود؟ چشم انداز، اهداف اصلی و اولویت های این منطقه چی هستند، در نهایت برای ما مشخص می کند برای رسیدن به این اهداف چه مسیری باید طی شود.

از موضوع آمایش سرزمین که بگذریم برای اینکه جهش تولید داشته باشیم، بایستی تولیداتمان دانش بنیان باشند، به گونه ای که بتوانیم از مواد بیشترین بهره وری و ارزش افزوده را داشته باشیم، روش های تولیدمان نیز باید مبتنی بر دانش باشند، یعنی با صرف منابع کمتر تولیدات بیشتر داشته باشیم، افراد بایستی همه منابعی که در اختیار دارند را به کارگرفته و با بهترین روش تولید از آن منابع استفاده کنند، حاکمیت و دولت هم باید نظارت کنند که بهترین بهره وری حاصل شود، در این مرحله نیازمند جهاد اقتصادی نیز خواهیم بود یعنی افراد به نفع تقویت تولید ملی از بخشی از منافع و خواسته های مادی خودشان چشم پوشی کنند و در واقع رفتار مجاهدانه داشته باشند.

موضوع مهم دیگری که از ملزومات جهش تولید به شمار می رود این است که باید اصلاحاتی را در سخت افزار و نرم افزار نظام اقتصادی مان ایجاد کنیم، در اصلاحات سخت افزاری ممکن است تغییراتی را در ساختار سازمان ها و نهاد ها ایجاد کنیم، به اختیار بعضی سازمان ها بیافزاییم و یا از سازمان های دیگر در مواردی سلب اختیار کنیم، ماموریت دانشگاه ها را تغییر دهیم، در سیستم دانشگاه ها ممکن است نیاز باشد باتوجه به استعداد منطقه ای، یکسری رشته به دانشگاه اضافه و یا کاسته شود، ارتباط صنعت با دانشگاه ها بایستی واقعی و کاربردی شود.

تحریم هـای اقتـصادی به بهانه های مختلف نیز ریشه در همین نظریه دارد . هدف اصلی تحریم ها، فشار براقتصاد کشور، توسعه بیکاری وتورم و درنهایت ایجاد نارضایتی در جامعه است . درک وتحلیل دقیق از شرایط موجود و بـسیج امکانـات و منابع برای مقابله با این برنامه وظیفه همه کسانی است که به عزت و سربلندی می اندیشند. فراموش نکنیم کـه در شرایط موجود هرتصمیم غیرعقلانی نوعی همیاری ناخواسته با خواسته های دیگران است.

مهدی عبادی